Snuffelen, dansen en spelen

Er wordt gesnuffeld, om elkaar heen gedanst en er worden spelletjes gespeeld: de formatie is buitengewoon ingewikkeld en lijkt niet echt op te schieten. De meeste opties zijn inmiddels op tafel geweest en de eerste, voorspelbare, reacties zijn achter de rug. Verhagen blokkeerde rechts, Rutte paars+ en Cohen zag een middenkabinet niet zitten. De laatste kwam nog wel met een eigen idee, een zogenaamde regenboogcoalitie, maar dit werd al weggeveegd voordat er werkelijk over gesproken kon worden. Onderhandelingsexperts domineren inmiddels het nieuws, waardoor de nadruk eens te meer komt te liggen op het proces van de formatie. Voorlopig gaat het dus meer over proces dan inhoud, over ego's en achterban. Hoezeer politici ook hun best doen ons anders te laten geloven. Verhagen is hiervan nog wel het duidelijkste voorbeeld: hij gaf aan niet mee te willen onderhandelen met rechts uit een soort van bescheidenheid over de verkiezingsuitslag, maar liet dit argument varen toen de optie VVD-PvdA-CDA op tafel kwam. Een journalist stelde hier nog wel een vraag over, maar hij kreeg een antwoord dat bestond uit heel veel woorden en dat eigenlijk niets zei. Eerlijkheid en openheid is weer ver te zoeken bij het CDA, of in ieder geval bij Verhagen. Bij mij roept al dit gedraai, gespeel en gesnuffel irritatie op. Ik snap dat een dergelijk proces niet te voeren is in alle openheid, maar de geheimzinnigheid en driedubbele agenda's die er nu omheen hangen geven mij als kiezer precies het gevoel dat ik niet zou moeten hebben: buitenspel staan. Misschien moet ik er gewoon even geen aandacht aan besteden en weer opletten als er daadwerkelijk iets gebeurt.

De eerste ronde is voor het CDA

Na de uitslag van 9 juni was een coalitiemogelijkheid van VVD, PVV en CDA in eerste instantie de meest voor de hand liggende. Met de groei van zowel de VVD als de PVV heeft een groot deel van Nederland laten zien een toenemende behoefte te hebben aan een rechts geluid. Een rechtse coalitie zou dan ook passen bij een dergelijke uitslag. Hiervoor was het CDA nodig, VVD en PVV behalen immers samen geen meerderheid. Verhagen weigert echter aan te schuiven bij de onderhandelingen. Hij geeft te pas en te onpas aan dat het CDA bescheidenheid en terughoudendheid in acht moet nemen na de voor het CDA desastreuze verkiezingsuitslag. Vanuit deze positie vindt hij het noodzakelijk dat VVD en PVV het eerst samen op hoofdlijnen eens worden voordat het zinnig zou zijn voor het CDA om mee te praten. Hiermee draait Verhagen de rollen glorieus om: onder het mom van bescheidenheid, een woord dat Verhagen sowieso niet past, heeft hij de touwtjes bij de coalitievorming volledig in handen. Hij houdt hiermee zijn rug recht voor zijn achterban: deze heeft immers duidelijk laten weten niet zondermeer akkoord te gaan met een samenwerking met de PVV. Tegelijkertijd heeft Verhagen geen enkele deur voor het CDA als coalitiepartner gesloten. De kans is immers groot dat andere mogelijkheden ook gefrustreerd gaan worden, het zij door de VVD (paars+), het zij door de PvdA (grijs: CDA-VVD-PvdA). Wanneer dit gebeurt komt de eerste optie weer op tafel en kan het CDA alsnog aanschuiven. Landsbelang zal dan het woord zijn waarmee de achterban tevreden gesteld zal moeten worden. Het is naturlijk een gok want voorlopig lijkt Rutte weer aan zet. Op dit moment moeten we echter toegeven dat de eerste ronde voor het CDA is. Of het ze siert is een ander verhaal.

De verrassing die geen verrassing is

Ondanks talloze peilingen, meningen van experts en voorspellingen van iedereen die er maar een beetje verstand van meende te hebben was de uitslag van de verkiezingen voor velen toch nog een verrassing. De VVD klapte een behoorlijk stuk terug ten opzichte van de peilingen, de PvdA kwam evengoed nog gevaarlijk dichtbij de toppositie en de PVV pakte meer zwevende stemmen dan iemand aan had zien komen. Hiermee werd de PVV, ondanks de monsterzege van de VVD, de grote winnaar van de verkiezingen. Maar hoe verrassend was dit nou echt? Het was bekend dat er nog veel zwevende kiezers waren en het was bekend dat de PVV hier al eerder van had kunnen profiteren. Dat veel Haagse politici in hun kennissenkring geen PVV-kiezers hebben, dit geldt voor velen overigens, wil niet zeggen dat ze er niet zijn. Op de een of andere manier leek het weer niet tot Den Haag door te dringen dat er veel mensen zijn die zich aangesproken voelen door de PVV en deze partij werkelijk een partij is geworden die niet genegeerd kan worden. Het CDA en de VVD hielden de PVV enkel dichtbij om kiezers van de rechterflank aan te trekken en de beide achterbannen leken dit te accepteren. Nu een dergelijke samenwerking daadwerkelijk recht lijkt te gaan doen aan de verkiezingsuitslag en dus een reële optie is, begint de achterban van zowel het CDA als de VVD alsnog te morren. Dat is toch niet wat ze wilden. Rutte spreekt van een buitengewoon complexe situatie door een buitengewoon complexe verkiezingsuitslag en lijkt zich op deze manier vooral te excuseren voor de coalitieoptie met de PVV. Ook hij spreekt erover alsof hij met een verrassing te maken heeft en neemt er geen enkele verantwoordelijkheid voor. Als de uitslag dichter bij de peilingen had gelegen was de situatie echter niet minder complex geweest en had de PVV ook al een serieuze onderhandelingspartner moeten zijn. Ondertussen loopt Wilders zelfverzekerd en goedgehumeurd over het Binnenhof. Hij is vast van plan om mee te gaan regeren en zal er alles aan doen om dit te bereiken. Hij heeft zijn AOW-standpunt al bespreekbaar verklaard en zegt zich zo 'constructief mogelijk' op te stellen. Overigens hoor ik geen enkele PVV-stemmer met een coalitievoorkeur of zelfs maar een mening hierover. De PVV-stemmer heeft een middelvinger opgestoken tegen de zittende politici om zich vervolgens weer terug te trekken achter voordeuren en vitrages, de rest van het land vooralsnog in verwarring achterlatend.

Verkiezingsdag

De afgelopen dagen kon je geen zender langs zonder met een lijsttrekker geconfronteerd te worden. Ook op Twitter was het goed raak: hashtags als #nosdebat en #1vdebat stonden urenlang in de wereld trendlijstjes als meest getwitterde termen. Dat Amerika grotendeels net aan de middag begint als wij de debatten hebben speelt daar natuurlijk een rol in, maar toch. De verkiezingen bepaalden de media, en de media bepaalden misschien ook wel de verkiezingen. De lijsttrekkers hopten van het ene naar het andere programma, De wereld draait door maakte alleen nog meer verkiezingsuitzendingen en er waren talloze debatten. Echt spannend werden die debatten niet. Er was buitensporig veel aandacht voor Cohens gestotter, Wilders mocht af en toe even zijn oneliners spuien en Rutte werd consequent uitgeroepen tot beste debater, wat meer over de rest zei dan over hem. Verder veel complimenten voor Halsema, maar het lijkt erop dat zij meer fans dan kiezers heeft. Roemer verraste in positieve zin. Eigenlijk verwachtte van te voren niemand echt wat van deze 'slager op zijn trouwdag', zoals hij door een onwetende Slotervaart bewoner in de Metro werd genoemd. Hij bleek een fijne, frisse wind na de gepassioneerde maar tenenkrommende Agnes Kant. Balkenende mopperde met name dat hij onvoldoende gewaardeerd werd voor zijn werk in de afgelopen acht jaar, daarbij vergetend dat men hem vooral associeert met gevallen kabinetten. Pechtold was in interviews erg sterk omdat hij daar zijn boodschap goed neer kon zetten, maar bleef onvoldoende zichtbaar in de debatten. Hierdoor sloeg hij nog weleens aan het schreeuwen, iets wat hem niet aantrekkelijker maakte, hoe sterk inhoudelijk ook. Persoonlijk vond ik de "ouderwetse" debatten het leukst, zoals het noorddebat en de debatten in het Lagerhuis. Deze waren fijn van sfeer zodat er in verhouding wat minder met oneliners gesmeten werd en de politici wat meer ontspannen en spontaner werden. De grote debatten zoals die op RTL en van de NOS waren wat stroef en gespannen. Hierdoor kwam er weinig diepgang en bepaald geen vuurwerk, al was de uitspraak 'U lacht zo lief' van Balkenende er natuurlijk wel eentje die de geschiedenis in zal gaan. Verreweg het leukste debat was het Jeugdjournaaldebat. De vragen van de kinderen waren behoorlijk onbevangen, de politici losjes en de sfeer prettig. In het slotdebat van de NOS leken de lijsttrekkers misschien nog wel vermoeider dan de kijkers. Er kwam weinig nieuws en de passie was behoorlijk ver te zoeken. Het is mooi geweest, de campagne is voorbij en het is nu wachten op wat het gaat worden. Opvallend is dat veel kiezer in hun voorspelling de PvdA nog een goede kans geven om even groot als de VVD te worden of misschien zelfs wel groter. Het wordt dus ongelofelijk spannend vanavond.