Henk, Ingrid en Alexander

In Henk, Ingrid en Alexander zoekt D66-voorman Alexander Pechtold de dialoog met PVV-stemmers. In uitgebreide gesprekken gaat hij op zoek naar wat hen bewogen heeft, en/of nog steeds beweegt, om op de PVV te stemmen. Alhoewel het om kiezers gaat uit diverse milieus en met diverse achtergronden, zit er een sterke rode draad in de gesprekken. Teleurstelling in het politieke bestel en dan met name in de PvdA voert de boventoon. Eén van de duidelijkste "adviezen" die uit dit boek naar voren komt is dat de PvdA zo snel mogelijk een andere leider moet gaan zoeken. Wat dat betreft is dit boek met het recente aftreden van Cohen alweer ingehaald door de realiteit. Voor de rest spelen angst en onwetendheid een grote rol. Angst voor Europa, voor alles wat onbekend is en oneerlijk lijkt. Het is ook geen gemakkelijke opgave voor de kiezer om echt doordachte keuzes te maken. Neem het gisteren verschenen rapport dat in opdracht van de PVV verscheen over Nederland en de euro. Hoe moet een beetje normaal opgeleide Nederlander hier nu waarde aan hechten? Wilders geeft oorzaak en gevolg relaties die nooit te controleren zijn, zeker niet voor een niet econoom. Als je wilt geloven wat Wilders zegt, klinkt het echter allemaal erg plausibel. In Henk, Ingrid en Alexander doet Pechtold een goede poging om de dialoog aan te gaan met de kiezer en uit te leggen dat de wereld soms net iets anders in elkaar zit dan de grootste mond ons wil laten geloven. Het is daarmee een leuk, leesbaar en niet al te diepgaand boek geworden dat echt wel aan het denken zet. Met Henk, Ingrid en Alexander is de kans echter groot dat Pechtold alleen het publiek bereikt dat hij niet hoeft te overtuigen. Laten we hopen dat hij nog heel veel andere podia vindt om zijn geluid te laten horen.

Verkiezingsdag

De afgelopen dagen kon je geen zender langs zonder met een lijsttrekker geconfronteerd te worden. Ook op Twitter was het goed raak: hashtags als #nosdebat en #1vdebat stonden urenlang in de wereld trendlijstjes als meest getwitterde termen. Dat Amerika grotendeels net aan de middag begint als wij de debatten hebben speelt daar natuurlijk een rol in, maar toch. De verkiezingen bepaalden de media, en de media bepaalden misschien ook wel de verkiezingen. De lijsttrekkers hopten van het ene naar het andere programma, De wereld draait door maakte alleen nog meer verkiezingsuitzendingen en er waren talloze debatten. Echt spannend werden die debatten niet. Er was buitensporig veel aandacht voor Cohens gestotter, Wilders mocht af en toe even zijn oneliners spuien en Rutte werd consequent uitgeroepen tot beste debater, wat meer over de rest zei dan over hem. Verder veel complimenten voor Halsema, maar het lijkt erop dat zij meer fans dan kiezers heeft. Roemer verraste in positieve zin. Eigenlijk verwachtte van te voren niemand echt wat van deze 'slager op zijn trouwdag', zoals hij door een onwetende Slotervaart bewoner in de Metro werd genoemd. Hij bleek een fijne, frisse wind na de gepassioneerde maar tenenkrommende Agnes Kant. Balkenende mopperde met name dat hij onvoldoende gewaardeerd werd voor zijn werk in de afgelopen acht jaar, daarbij vergetend dat men hem vooral associeert met gevallen kabinetten. Pechtold was in interviews erg sterk omdat hij daar zijn boodschap goed neer kon zetten, maar bleef onvoldoende zichtbaar in de debatten. Hierdoor sloeg hij nog weleens aan het schreeuwen, iets wat hem niet aantrekkelijker maakte, hoe sterk inhoudelijk ook. Persoonlijk vond ik de "ouderwetse" debatten het leukst, zoals het noorddebat en de debatten in het Lagerhuis. Deze waren fijn van sfeer zodat er in verhouding wat minder met oneliners gesmeten werd en de politici wat meer ontspannen en spontaner werden. De grote debatten zoals die op RTL en van de NOS waren wat stroef en gespannen. Hierdoor kwam er weinig diepgang en bepaald geen vuurwerk, al was de uitspraak 'U lacht zo lief' van Balkenende er natuurlijk wel eentje die de geschiedenis in zal gaan. Verreweg het leukste debat was het Jeugdjournaaldebat. De vragen van de kinderen waren behoorlijk onbevangen, de politici losjes en de sfeer prettig. In het slotdebat van de NOS leken de lijsttrekkers misschien nog wel vermoeider dan de kijkers. Er kwam weinig nieuws en de passie was behoorlijk ver te zoeken. Het is mooi geweest, de campagne is voorbij en het is nu wachten op wat het gaat worden. Opvallend is dat veel kiezer in hun voorspelling de PvdA nog een goede kans geven om even groot als de VVD te worden of misschien zelfs wel groter. Het wordt dus ongelofelijk spannend vanavond.

Beslist de kiezer?

In de debatten van de afgelopen week komt steeds vaker het woord 'breekpunt' terug. Steeds vaker wordt er dus door lijsttrekkers gezegd wat ze niet willen in termen van samenwerking, maar wat ze wel willen na 9 juni blijft veelal onduidelijk. Nederland is nog steeds een coalitieland en er zal dus na 9 juni samengewerkt moeten worden door 2,3 of misschien wel 4 verschillende partijen. Een breekpunt benoemen gaat dus betekenen dat een partij of nu al zegt zich niet aan te sluiten bij een een coalitie die haaks staat op hun breekpunt, of dat de kiezers nu al voor de gek gehouden worden door iets voorgespiegeld te krijgen waaraan partijen zich toch niet houden. Alle partijen beloven nu van alles, maar de praktijk is dat deze ideeën alleen bestaan in hun verkiezingsprogramma. Er is geen partij die zijn verkiezingsprogramma volledig uit kan en zal voeren, want er is geen partij die een absolute meerderheid zal behalen of zelfs maar in de buurt hiervan zal komen. De coalitie waarin een partij terecht komt bepaalt dus in grote mate in welke richting hun plannen bijgesteld moeten worden om samen te kunnen regeren. Ik erger me dan ook aan de wazigheid die politici laten bestaan omtrent hun coalitievoorkeuren. De uitspraak 'de kiezer beslist' is een wassen neus, omdat zelfs de partij die wint in principe zijn plannen aan moet passen aan een andere, voor de kiezer niet te bepalen, partij of in het uiterste geval in de oppositie kan belanden. De kiezer wordt nu bijna gedwongen om tactisch te gaan stemmen, inplaats van te stemmen op de partij waarmee ze werkelijk de meeste affiniteit heeft. Een stem op de SP kan bijvoorbeeld heel sympathiek zijn, maar als de PvdA niet voldoende stemmen krijgt om de grootste te worden, zal de VVD een rechts kabinet kunnen willen vormen en draagt je linkse stem dus bij aan een rechts kabinet.. Hoe staan de zaken er voor als we af mogen gaan op de afgelopen debatten:
- CDA gaat waarschijnlijk niet de grootste worden en flirt ernstig met de VVD. Zet zich af tegen PvdA.
- PvdA lijkt vooralsnog te lijden onder de matige debattechnieken van Cohen en de rommelige campagne. Geen coalitievoorkeur gehoord, hoopt nog steeds de touwtjes in handen te krijgen.
- VVD gedraagt zich alsof ze op eenzame hoogte staan. Benoemt een nieuw paars als uiterst onwaarschijnlijk, maar pakt de handreiking van het CDA ook niet aan
- D66 is volgens mij de enige partij die duidelijk een coalitievoorkeur uitgesproken heeft (hulde!): een paars+ kabinet. Daarnaast heeft Pechtold zijn voorkeur uitsproken voor Cohen als premier, gedurfd en eerlijk.
- GroenLinks wil het liefst een linkse coalitie, maar heb ik niet in horen gaan op reële opties
- PVV moeilijke partner, heeft net als CDA hypotheekrenteaftrek als breekpunt benoemd en lijkt zo alleen te passen in een uiterst rechts kabinet
- SP zo links mogelijk, uiteraard, maar lijkt zich al geschikt te hebben in een rol in de oppositie
- CU zet zich opvallend hard af tegen het CDA en kiest daardoor nu al voor een rol in de oppositie
De Politiek app geeft je de mogelijkheid om naar aanleiding van verschillende peilingen simpel uit te rekenen welke combinatie een meerderheid op zal leveren. Hoe betrouwbaar deze peilingen zijn valt natuurlijk te bezien. Het uitspreken van een coalitievoorkeur zou niet alleen eerlijk zijn naar de kiezer, het zou ook inhoudelijk wat toe kunnen voegen aan het debat. Nu gaat het vooral over de debatkwaliteiten van de verschillende lijsttrekkers, hun oneliners en hun eventuele blunders. Een nationale bekvechtcompetitie noemde Maarten van Rossem het laatste lijsttrekkersdebat. Leuk wellicht om naar te kijken en om over te praten, maar je bestuurt er geen land mee. Onder het mom 'laat de kiezer beslissen op 9 juni' wordt de werkelijke richting straks weer uitgezet op een geheime lokatie ergens in het land achter gesloten deuren. Wat gaat het dus worden: kiezen vanuit overtuiging of vanuit tactische overwegingen? Ik vind het moeilijk.

Radio1 Lijsttrekkersdebat

Het lijsttrekkersdebat van radio 1 is berucht geworden in de vorige verkiezingen, omdat Balkenende daar zijn beroemde uitspraak richting Wouter Bos deed: u draait en u bent niet eerlijk. Deze uitspraak was overigens volstrekt niet spontaan, maar van te voren klaargezet door volgens mij Jack de Vries. Jack is niet meer en Balkenende wist op mij in dit debat geen indruk te maken. Het hielp ook niet dat hij in de tweede debatsronde bij de kleine partijen geplaatst werd: Balkenende in debat met Verdonk en Roeme is natuurlijk voor niemand erg interessant. Hij probeerde er nog wat van te maken door Verdonk om haar mening te vragen, maar ik weet niet eens meer waar dat over ging of wat haar antwoord was; het was volstrekt oninteressant. Wel interessant was het debat tussen Cohen en Rutte over veiligheid en integratie. Wat een heerlijke keuze om dit zonder Verdonk en zonder Wilders, die niet aanwezig was, en hun simplistische one-liners te doen. Rutte nam echter deze rol over en ging op de populistische toer. Hij viel Cohen hard aan op zijn veiligheids- en integratiebeleid in Amsterdam, iets wat op mij nogal plat en irreeel overkwam. Het werd echter onder de luisteraars/kijkers meer toegejuicht dan afgewezen als ik op de reacties op Twitter af mag gaan, en Ruttes opmars lijkt vooralsnog niet te stoppen. Er leek overigens een groot verschil in de beleving van het debat te zijn tussen de mensen die slechts luisterden en de mensen die meekeken via internet of politiek24. Bij de luisteraars leek Rutte het beter te doen met zijn stevige en dominante uitspraken. Cohen kwam bij kijkers over het algemeen beter uit de bus dan bij de luisteraars. Zijn rustige uitstraling werd door velen als positief ervaren, maar die kon hij op de radio blijkbaar onvoldoende overbrengen. Pechtold en Halsema gingen veel inhoudelijker te werk en kwamen weer eens tot de conclusie dat ze veel raakvlakken hadden. In campagnetijd is dat niet zo spannend en er werd wat honend op gereageerd, maar uiteindelijk is dat wel waar het om gaat. Het land moet immers geregeerd worden, zoals Pechtold meerdere malen aangaf. Op het einde van het debat probeerde hij bij zijn collega-lijsttrekkers nog uitspraken te ontlokken over voorkeurcoalities, maar dit lukte niet. De kiezer beslist op 9 juni was het antwoord, maar we weten allemaal dat dat niet zo gaat werken. Overigens was het Balkenende die als enige het nieuws haalde met een uitspraak: hij verklaarde de hypotheekrenteaftrek als breekpunt bij coalitievormingen.

D66 congres: enthousiast en inspirerend

Als de speeches van het D66 congres de toon aangeven van de campagne van de komende weken, dan staat ons een afwisselende, intelligente en pittige campagne te wachten. Zwaargewichten Alexander Rinnooy Kan en Hans Wijers toonden zich trotse D66-leden, klaar om in te stappen en verantwoordelijkheid te nemen. Rinnooy Kan ging in een gepassioneerde, inspirerende speech in op de kenniseconomie en het belang van goed onderwijs. Hij leverde mooie soundbites af zoals "wie denkt dat kennis duur is, weet niet wat domheid kost". Hij benadrukte hiermee één van de belangrijkste punten van D66, in ieder geval één waar veel mensen zich door aangesproken voelen. Wijers ging meer in op de globalisering, waarmee hij door velen op onder andere Twitter op slag als kandidaat voor de ministerspost van buitenlandse zaken werd neergezet. Pechtold tenslotte ging hier bij het begin van zijn speech op in door te zeggen dat Rinnooy Kan en Wijers ook verstand hebben van algemene zaken. Pechtold haalde vervolgens hard uit naar de kabinetten Balkenende. Zijn speech bevatte veel scherpe grapjes, de een wat meer geslaagd dan de ander. Hij benoemde ook hoe gelukkig hij was met alle nieuwe D66 gemeenteraadsleden en wethouders en ging hierbij het debacle in Amsterdam niet uit de weg. Zijn opmerking dat de Amsterdamse delegatie stoelen aan het gangpad had gekregen in het congres zodat ze erin en eruit konden lopen was erg scherp. Het was mij als televisiekijker niet geheel duidelijk of het pittig scherp was of een beetje ongemakkelijk. Dat Pechtold ermee in zijn maag zat was in ieder geval duidelijk, en terecht ook. Het was goed dat hij dit even liet zien. Over het algemeen genomen was het een sterke en pittige speech van Pechtold waarmee hij zichzelf stevig neerzette en een felle toon zette voor de komende campagne. Persoonlijk hoop ik dat er in de campagne ook ruimte zal zijn voor wat meer passie, visie en optimisme. De toon van Rinnooy Kan sprak mij dan ook erg aan en ik hoop dat we een dergelijke toon en benadering in de media de komende tijd veelvuldig zullen horen. Wie ik ook in de media hoop te zien en te horen zijn de overige kandidaten van D66. Een Jan Paternotte zal het uitstekend doen bij De Wereld Draait Door of bij Pauw en Witteman, de twee platformen die of we het leuk vinden of niet erg veel invloed gaan hebben in de campagnes. Paternotte kan en zal het beeld van D66 verlevendigen en opfrissen als hij hiervoor de gelegenheid krijgt. Ook andere kandidaten komen goed over op televisie zag ik op Politiek24, dus ik hoop dat zij de ongetwijfeld veelvuldige optredens van Pechtold zullen aanvullen en zo samen het programma van D66 afwisselend en positief zullen verwoorden. We kiezen immers geen mininster president, we kiezen weldenkende mensen voor de Tweede Kamer die ik graag wil zien en horen. D66 zal alle zeilen bij moeten zetten de komende weken en volgens mij hebben ze daar genoeg kwaliteit voor in huis. Het congres gaf in ieder geval een goed gevoel met vertrouwen voor de komende campagne.

D66 presenteert enthousiast team

Voorafgaand aan de presentatie van de CDA kandidaten liet D66 zijn nieuwe team zien aan de pers en de kiezers. Het uitgangspunt voor D66 is natuurlijk prachtig: ze kijken uit naar een forse uitbreiding van hun fractie. Dit leverde dan ook een stortvloed aan potentiële kandidaten op waaruit de top van D66 de beste kon selecteren. Er werd een leuke ploeg mensen gepresenteerd, die allemaal zichtbaar zin hadden in dit nieuwe avontuur. Gisteravond verscheen Pechtold in DWDD met een aantal kandidaten, waaronder de grootste verrassing van de lijst: Pia Dijkstra. Ze was wat onwennig in haar nieuwe rol, maar is als journalist en oud-journaal presentator wel gewend aan de media en de aandacht. Pechtolds neiging om in een vaderlijke rol te gaan zitten was dan ook wat misplaatst en bijna schadelijk. Als je vertrouwen hebt in je mensen dan moet je dit ook uitstralen. Dat betekent dat je ze de ruimte moet geven. Ik denk dat Pechtold wat over enthousiast was, maar een dergelijke beschermende houding moet hij snel laten varen. Ik vond hem sowieso wat aan de defensieve kant. Zijn reactie op de opmerking van Rottenberg dat er geen onderwijspraktijk kandidaat bij de eerste tien zit was defensief en niet sterk. Hij bracht het alsof het een bewuste keuze was om juist niet iemand uit het onderwijs op de lijst te zetten, terwijl hij volgens mij had moeten zeggen dat hij gewoon de beste kandidaten op de eerste tien plaatsen had en het niet noodzakelijk is om iemand uit de praktijk te hebben om de portefeuille goed te kunnen beheren. Het is maar een nuanceverschil, maar het is wel het verschil tussen geloofwaardig en niet geloofwaardig. Naarmate er weer meer televisieoptredens komen zal Pechtold daar wel weer wat meer in control mee om kunnen gaan. Ik vond hem nu erg hyper, al had dat ook wel weer z'n charme. Het enthousiasme was absoluut aanstekelijk en ook wel leuk om naar te kijken. Ondertussen wordt er onder D66-leden druk getwitterd en gemaild om bepaalde mensen hoger op de lijst te krijgen. Met name voor Fleur Gräper uit Groningen die nu op plaats 20 staat wordt door een aantal mensen fanatiek actie gevoerd. Of zij uiteindelijk op een verkiesbare plek zal komen zullen we nog gaan merken. Ik ken haar niet, ik vind de lijst prima zo.

Twitterend richting verkiezingen

Al maanden ben ik trouw volger op Twitter van Alexander Pechtold, maar al maanden is het oorverdovend stil van zijn kant. Onvermoeibaar blijven mensen wel tweets plaatsen op @apechtold, maar of het gelezen wordt is onduidelijk. Deze week besloot Pechtold de stilte te doorbreken en zich weer te voegen bij zijn fanatiek twitterende collega's. Dit leverde uiteraard veel, terechte, opmerkingen op over de link tussen het oppakken van het twitteren en de komende verkiezingen. Hierdoor lijkt het (nog) niet volledig oprecht, voor zover dat een voorwaarde is trouwens. Persoonlijk denk ik dat de kracht van Twitter nog door veel mensen onderschat wordt. Het is een platform waarop veel informatie uitgewisseld wordt, maar ook een waarop mensen gelijkwaardiger zijn dan op welk platform ook. Niets is laagdrempeliger dan Twitter, zonder dat dit volgens mij, vervelende uitwassen tot gevolg heeft. Femke Halsema is hier een uitstekend voorbeeld van. Zij deelt professionele meningen over actuele zaken, waar je op kunt reageren en waar zij vervolgens vaak op terug reageert. Daarnaast deelt ze even gemakkelijk wat persoonlijke zaken, die haar heel eigen en oprecht over laten komen. De grenzen hierin bewaakt ze als een natuurtalent. Ik vind haar echt een voorbeeld van hoe een politicus met dit medium om zou moeten gaan. De fanatiek twitterende CDA-ers, lees: Maxim Verhagen en Jan Kees de Jager, willen nog weleens de bocht uitvliegen. Zij zijn iets minder bedreven in het wat zeg ik wel en wat zeg ik niet. Met alle gevolgen van dien, hoewel ik persoonlijk die relletjes wel vermakelijk vind. Wie het ook goed doen op Twitter zijn trouwens Pechtolds partijgenoten Sophie in 't Veld en Marietje Schaake. Ik hoop vooral dat Pechtold serieus met dit medium om zal gaan en zich bewust is van de kracht die het kan hebben. Al moeten we het natuurlijk niet overdrijven: hele volksstammen doen niets met Twitter en gaan dat ook niet doen. De hele media-aanpak rond de verkiezingen roept in ieder geval meer dan ooit om professionaliteit en authenticiteit en ik hoop echt dat dat is wat we gaan zien de komende maanden.