Van Oranje naar Paars-plus

Terwijl Nederland al weken in de ban is van Oranje, is het op het Paars-plus front angstvallig stil. Af en toe bereikt een kort bericht de nieuwsbulletins, maar veel meer dan 'onderhandelaars eten samen ijs' lijkt er niet te melden te zijn. De betrokken politici houden in alle opzichten hun mond. Op een persconferentie werd zelfs een twitterstilte aangekondigd met de voor de gelegenheid gecreeerde term 'ontwitteren'. Het debat dat over de informatie werd gevoerd had verandering kunnen brengen, maar bleek weinig constructief. Wilders nam de positie in van de buitenspel gezette partij en was hier niet vanaf te brengen. Hij reageerde niet op uitnodigingen van CDA en/of VVD, maar koos ervoor kost wat kost zijn vooraf opgestelde verongelijkte betoog voort te zetten. De kans om nog wat te veranderen aan het proces liet hij hiermee bewust lopen, tot onbegrip van de overige partijen. De beschuldiging dat Verhagen verantwoordelijk zou zijn voor een eventueel te vormen Paars-plus kabinet, volgens Wilders een ramp voor het land, was door de openingen die Rutte en Verhagen aan Wilders gaven volledig misplaatst en alweer achterhaald. Het verhaal van Verhagen over zijn eerdere weigering om aan te sluiten bij onderhandelingen was overigens uiterst zwak. VVD en CDA draaien zich in allerlei bochten en lijken zich drukker te maken om de steun van de achterban en de komende Statenverkiezingen, dan om het besturen van het land. Hiermee spelen ze D66, GroenLinks en PvdA in de kaart, want die stellen een Paars-plus kabinet boven alles. Als de media de aandacht dadelijk weer op Den Haag richt dan zal het weleens kunnen zijn dat we al bijna een kabinet blijken te hebben.

Verkiezingsdag

De afgelopen dagen kon je geen zender langs zonder met een lijsttrekker geconfronteerd te worden. Ook op Twitter was het goed raak: hashtags als #nosdebat en #1vdebat stonden urenlang in de wereld trendlijstjes als meest getwitterde termen. Dat Amerika grotendeels net aan de middag begint als wij de debatten hebben speelt daar natuurlijk een rol in, maar toch. De verkiezingen bepaalden de media, en de media bepaalden misschien ook wel de verkiezingen. De lijsttrekkers hopten van het ene naar het andere programma, De wereld draait door maakte alleen nog meer verkiezingsuitzendingen en er waren talloze debatten. Echt spannend werden die debatten niet. Er was buitensporig veel aandacht voor Cohens gestotter, Wilders mocht af en toe even zijn oneliners spuien en Rutte werd consequent uitgeroepen tot beste debater, wat meer over de rest zei dan over hem. Verder veel complimenten voor Halsema, maar het lijkt erop dat zij meer fans dan kiezers heeft. Roemer verraste in positieve zin. Eigenlijk verwachtte van te voren niemand echt wat van deze 'slager op zijn trouwdag', zoals hij door een onwetende Slotervaart bewoner in de Metro werd genoemd. Hij bleek een fijne, frisse wind na de gepassioneerde maar tenenkrommende Agnes Kant. Balkenende mopperde met name dat hij onvoldoende gewaardeerd werd voor zijn werk in de afgelopen acht jaar, daarbij vergetend dat men hem vooral associeert met gevallen kabinetten. Pechtold was in interviews erg sterk omdat hij daar zijn boodschap goed neer kon zetten, maar bleef onvoldoende zichtbaar in de debatten. Hierdoor sloeg hij nog weleens aan het schreeuwen, iets wat hem niet aantrekkelijker maakte, hoe sterk inhoudelijk ook. Persoonlijk vond ik de "ouderwetse" debatten het leukst, zoals het noorddebat en de debatten in het Lagerhuis. Deze waren fijn van sfeer zodat er in verhouding wat minder met oneliners gesmeten werd en de politici wat meer ontspannen en spontaner werden. De grote debatten zoals die op RTL en van de NOS waren wat stroef en gespannen. Hierdoor kwam er weinig diepgang en bepaald geen vuurwerk, al was de uitspraak 'U lacht zo lief' van Balkenende er natuurlijk wel eentje die de geschiedenis in zal gaan. Verreweg het leukste debat was het Jeugdjournaaldebat. De vragen van de kinderen waren behoorlijk onbevangen, de politici losjes en de sfeer prettig. In het slotdebat van de NOS leken de lijsttrekkers misschien nog wel vermoeider dan de kijkers. Er kwam weinig nieuws en de passie was behoorlijk ver te zoeken. Het is mooi geweest, de campagne is voorbij en het is nu wachten op wat het gaat worden. Opvallend is dat veel kiezer in hun voorspelling de PvdA nog een goede kans geven om even groot als de VVD te worden of misschien zelfs wel groter. Het wordt dus ongelofelijk spannend vanavond.

Beslist de kiezer?

In de debatten van de afgelopen week komt steeds vaker het woord 'breekpunt' terug. Steeds vaker wordt er dus door lijsttrekkers gezegd wat ze niet willen in termen van samenwerking, maar wat ze wel willen na 9 juni blijft veelal onduidelijk. Nederland is nog steeds een coalitieland en er zal dus na 9 juni samengewerkt moeten worden door 2,3 of misschien wel 4 verschillende partijen. Een breekpunt benoemen gaat dus betekenen dat een partij of nu al zegt zich niet aan te sluiten bij een een coalitie die haaks staat op hun breekpunt, of dat de kiezers nu al voor de gek gehouden worden door iets voorgespiegeld te krijgen waaraan partijen zich toch niet houden. Alle partijen beloven nu van alles, maar de praktijk is dat deze ideeën alleen bestaan in hun verkiezingsprogramma. Er is geen partij die zijn verkiezingsprogramma volledig uit kan en zal voeren, want er is geen partij die een absolute meerderheid zal behalen of zelfs maar in de buurt hiervan zal komen. De coalitie waarin een partij terecht komt bepaalt dus in grote mate in welke richting hun plannen bijgesteld moeten worden om samen te kunnen regeren. Ik erger me dan ook aan de wazigheid die politici laten bestaan omtrent hun coalitievoorkeuren. De uitspraak 'de kiezer beslist' is een wassen neus, omdat zelfs de partij die wint in principe zijn plannen aan moet passen aan een andere, voor de kiezer niet te bepalen, partij of in het uiterste geval in de oppositie kan belanden. De kiezer wordt nu bijna gedwongen om tactisch te gaan stemmen, inplaats van te stemmen op de partij waarmee ze werkelijk de meeste affiniteit heeft. Een stem op de SP kan bijvoorbeeld heel sympathiek zijn, maar als de PvdA niet voldoende stemmen krijgt om de grootste te worden, zal de VVD een rechts kabinet kunnen willen vormen en draagt je linkse stem dus bij aan een rechts kabinet.. Hoe staan de zaken er voor als we af mogen gaan op de afgelopen debatten:
- CDA gaat waarschijnlijk niet de grootste worden en flirt ernstig met de VVD. Zet zich af tegen PvdA.
- PvdA lijkt vooralsnog te lijden onder de matige debattechnieken van Cohen en de rommelige campagne. Geen coalitievoorkeur gehoord, hoopt nog steeds de touwtjes in handen te krijgen.
- VVD gedraagt zich alsof ze op eenzame hoogte staan. Benoemt een nieuw paars als uiterst onwaarschijnlijk, maar pakt de handreiking van het CDA ook niet aan
- D66 is volgens mij de enige partij die duidelijk een coalitievoorkeur uitgesproken heeft (hulde!): een paars+ kabinet. Daarnaast heeft Pechtold zijn voorkeur uitsproken voor Cohen als premier, gedurfd en eerlijk.
- GroenLinks wil het liefst een linkse coalitie, maar heb ik niet in horen gaan op reële opties
- PVV moeilijke partner, heeft net als CDA hypotheekrenteaftrek als breekpunt benoemd en lijkt zo alleen te passen in een uiterst rechts kabinet
- SP zo links mogelijk, uiteraard, maar lijkt zich al geschikt te hebben in een rol in de oppositie
- CU zet zich opvallend hard af tegen het CDA en kiest daardoor nu al voor een rol in de oppositie
De Politiek app geeft je de mogelijkheid om naar aanleiding van verschillende peilingen simpel uit te rekenen welke combinatie een meerderheid op zal leveren. Hoe betrouwbaar deze peilingen zijn valt natuurlijk te bezien. Het uitspreken van een coalitievoorkeur zou niet alleen eerlijk zijn naar de kiezer, het zou ook inhoudelijk wat toe kunnen voegen aan het debat. Nu gaat het vooral over de debatkwaliteiten van de verschillende lijsttrekkers, hun oneliners en hun eventuele blunders. Een nationale bekvechtcompetitie noemde Maarten van Rossem het laatste lijsttrekkersdebat. Leuk wellicht om naar te kijken en om over te praten, maar je bestuurt er geen land mee. Onder het mom 'laat de kiezer beslissen op 9 juni' wordt de werkelijke richting straks weer uitgezet op een geheime lokatie ergens in het land achter gesloten deuren. Wat gaat het dus worden: kiezen vanuit overtuiging of vanuit tactische overwegingen? Ik vind het moeilijk.

Halsema vs Van Dam in DWDD

Gisteravond zagen we Femke Halsema en oud gediende Marcel van Dam samen in De Wereld Draait Door. Als het de bedoeling was om Femke Halsema fris, intelligent en positief naar voren te laten komen, dan is dit zeker gelukt. Dat is namelijk automatisch het effect als je haar naast de zure, negatieve Marcel van Dam zet. Marcel van Dam kwam, zoals gewoonlijk, zijn ongenoegen uiten over het huidige politieke klimaat. Zo maakte hij om aan te geven hoe ondemocratisch het er in de Nederlandse partijen aan toe gaat een vergelijking met de gang van zaken in Noord-Korea. Volstrekt overtrokken natuurlijk en hopelijk vooral bedoeld om de zaak aan te dikken. Voor Halsema echter een uitstekende gelegenheid om duidelijk en intelligent haar visie op het stelsel te geven en aan te tonen dat GroenLinks wel degelijk democratisch is. Halsema was in haar verschijning en argumenten een dusdanig groot contrast met van Dam dat het niet anders kon, dan dat zij hier prima uit de verf kwam. Je zou het bijna manipulatief kunnen noemen van DWDD, al is mij niet bekend dat dit programma belang heeft bij het duwen van GroenLinks. Het is wel een uitstekend voorbeeld van hoe de media beeldvorming kunnen beïnvloeden. Vaak wordt deze aanname onder het mom van persvrijheid aan de kant geschoven, maar dat de media invloed hebben en daarmee ook een verantwoordelijkheid lijkt mij niet te ontkennen. In dit geval was het niet bijster kwalijk. Halsema kan immers uitstekend voor zichzelf zorgen en heeft geen hulp nodig om goed over te komen. We hebben echter nog flink wat weken campagne te gaan. Het is afwachten hoeveel invloed de media hierin gaan hebben, bewust of onbewust.