Beslist de kiezer?

In de debatten van de afgelopen week komt steeds vaker het woord 'breekpunt' terug. Steeds vaker wordt er dus door lijsttrekkers gezegd wat ze niet willen in termen van samenwerking, maar wat ze wel willen na 9 juni blijft veelal onduidelijk. Nederland is nog steeds een coalitieland en er zal dus na 9 juni samengewerkt moeten worden door 2,3 of misschien wel 4 verschillende partijen. Een breekpunt benoemen gaat dus betekenen dat een partij of nu al zegt zich niet aan te sluiten bij een een coalitie die haaks staat op hun breekpunt, of dat de kiezers nu al voor de gek gehouden worden door iets voorgespiegeld te krijgen waaraan partijen zich toch niet houden. Alle partijen beloven nu van alles, maar de praktijk is dat deze ideeën alleen bestaan in hun verkiezingsprogramma. Er is geen partij die zijn verkiezingsprogramma volledig uit kan en zal voeren, want er is geen partij die een absolute meerderheid zal behalen of zelfs maar in de buurt hiervan zal komen. De coalitie waarin een partij terecht komt bepaalt dus in grote mate in welke richting hun plannen bijgesteld moeten worden om samen te kunnen regeren. Ik erger me dan ook aan de wazigheid die politici laten bestaan omtrent hun coalitievoorkeuren. De uitspraak 'de kiezer beslist' is een wassen neus, omdat zelfs de partij die wint in principe zijn plannen aan moet passen aan een andere, voor de kiezer niet te bepalen, partij of in het uiterste geval in de oppositie kan belanden. De kiezer wordt nu bijna gedwongen om tactisch te gaan stemmen, inplaats van te stemmen op de partij waarmee ze werkelijk de meeste affiniteit heeft. Een stem op de SP kan bijvoorbeeld heel sympathiek zijn, maar als de PvdA niet voldoende stemmen krijgt om de grootste te worden, zal de VVD een rechts kabinet kunnen willen vormen en draagt je linkse stem dus bij aan een rechts kabinet.. Hoe staan de zaken er voor als we af mogen gaan op de afgelopen debatten:
- CDA gaat waarschijnlijk niet de grootste worden en flirt ernstig met de VVD. Zet zich af tegen PvdA.
- PvdA lijkt vooralsnog te lijden onder de matige debattechnieken van Cohen en de rommelige campagne. Geen coalitievoorkeur gehoord, hoopt nog steeds de touwtjes in handen te krijgen.
- VVD gedraagt zich alsof ze op eenzame hoogte staan. Benoemt een nieuw paars als uiterst onwaarschijnlijk, maar pakt de handreiking van het CDA ook niet aan
- D66 is volgens mij de enige partij die duidelijk een coalitievoorkeur uitgesproken heeft (hulde!): een paars+ kabinet. Daarnaast heeft Pechtold zijn voorkeur uitsproken voor Cohen als premier, gedurfd en eerlijk.
- GroenLinks wil het liefst een linkse coalitie, maar heb ik niet in horen gaan op reële opties
- PVV moeilijke partner, heeft net als CDA hypotheekrenteaftrek als breekpunt benoemd en lijkt zo alleen te passen in een uiterst rechts kabinet
- SP zo links mogelijk, uiteraard, maar lijkt zich al geschikt te hebben in een rol in de oppositie
- CU zet zich opvallend hard af tegen het CDA en kiest daardoor nu al voor een rol in de oppositie
De Politiek app geeft je de mogelijkheid om naar aanleiding van verschillende peilingen simpel uit te rekenen welke combinatie een meerderheid op zal leveren. Hoe betrouwbaar deze peilingen zijn valt natuurlijk te bezien. Het uitspreken van een coalitievoorkeur zou niet alleen eerlijk zijn naar de kiezer, het zou ook inhoudelijk wat toe kunnen voegen aan het debat. Nu gaat het vooral over de debatkwaliteiten van de verschillende lijsttrekkers, hun oneliners en hun eventuele blunders. Een nationale bekvechtcompetitie noemde Maarten van Rossem het laatste lijsttrekkersdebat. Leuk wellicht om naar te kijken en om over te praten, maar je bestuurt er geen land mee. Onder het mom 'laat de kiezer beslissen op 9 juni' wordt de werkelijke richting straks weer uitgezet op een geheime lokatie ergens in het land achter gesloten deuren. Wat gaat het dus worden: kiezen vanuit overtuiging of vanuit tactische overwegingen? Ik vind het moeilijk.

Radio1 Lijsttrekkersdebat

Het lijsttrekkersdebat van radio 1 is berucht geworden in de vorige verkiezingen, omdat Balkenende daar zijn beroemde uitspraak richting Wouter Bos deed: u draait en u bent niet eerlijk. Deze uitspraak was overigens volstrekt niet spontaan, maar van te voren klaargezet door volgens mij Jack de Vries. Jack is niet meer en Balkenende wist op mij in dit debat geen indruk te maken. Het hielp ook niet dat hij in de tweede debatsronde bij de kleine partijen geplaatst werd: Balkenende in debat met Verdonk en Roeme is natuurlijk voor niemand erg interessant. Hij probeerde er nog wat van te maken door Verdonk om haar mening te vragen, maar ik weet niet eens meer waar dat over ging of wat haar antwoord was; het was volstrekt oninteressant. Wel interessant was het debat tussen Cohen en Rutte over veiligheid en integratie. Wat een heerlijke keuze om dit zonder Verdonk en zonder Wilders, die niet aanwezig was, en hun simplistische one-liners te doen. Rutte nam echter deze rol over en ging op de populistische toer. Hij viel Cohen hard aan op zijn veiligheids- en integratiebeleid in Amsterdam, iets wat op mij nogal plat en irreeel overkwam. Het werd echter onder de luisteraars/kijkers meer toegejuicht dan afgewezen als ik op de reacties op Twitter af mag gaan, en Ruttes opmars lijkt vooralsnog niet te stoppen. Er leek overigens een groot verschil in de beleving van het debat te zijn tussen de mensen die slechts luisterden en de mensen die meekeken via internet of politiek24. Bij de luisteraars leek Rutte het beter te doen met zijn stevige en dominante uitspraken. Cohen kwam bij kijkers over het algemeen beter uit de bus dan bij de luisteraars. Zijn rustige uitstraling werd door velen als positief ervaren, maar die kon hij op de radio blijkbaar onvoldoende overbrengen. Pechtold en Halsema gingen veel inhoudelijker te werk en kwamen weer eens tot de conclusie dat ze veel raakvlakken hadden. In campagnetijd is dat niet zo spannend en er werd wat honend op gereageerd, maar uiteindelijk is dat wel waar het om gaat. Het land moet immers geregeerd worden, zoals Pechtold meerdere malen aangaf. Op het einde van het debat probeerde hij bij zijn collega-lijsttrekkers nog uitspraken te ontlokken over voorkeurcoalities, maar dit lukte niet. De kiezer beslist op 9 juni was het antwoord, maar we weten allemaal dat dat niet zo gaat werken. Overigens was het Balkenende die als enige het nieuws haalde met een uitspraak: hij verklaarde de hypotheekrenteaftrek als breekpunt bij coalitievormingen.