Henk, Ingrid en Alexander

In Henk, Ingrid en Alexander zoekt D66-voorman Alexander Pechtold de dialoog met PVV-stemmers. In uitgebreide gesprekken gaat hij op zoek naar wat hen bewogen heeft, en/of nog steeds beweegt, om op de PVV te stemmen. Alhoewel het om kiezers gaat uit diverse milieus en met diverse achtergronden, zit er een sterke rode draad in de gesprekken. Teleurstelling in het politieke bestel en dan met name in de PvdA voert de boventoon. Eén van de duidelijkste "adviezen" die uit dit boek naar voren komt is dat de PvdA zo snel mogelijk een andere leider moet gaan zoeken. Wat dat betreft is dit boek met het recente aftreden van Cohen alweer ingehaald door de realiteit. Voor de rest spelen angst en onwetendheid een grote rol. Angst voor Europa, voor alles wat onbekend is en oneerlijk lijkt. Het is ook geen gemakkelijke opgave voor de kiezer om echt doordachte keuzes te maken. Neem het gisteren verschenen rapport dat in opdracht van de PVV verscheen over Nederland en de euro. Hoe moet een beetje normaal opgeleide Nederlander hier nu waarde aan hechten? Wilders geeft oorzaak en gevolg relaties die nooit te controleren zijn, zeker niet voor een niet econoom. Als je wilt geloven wat Wilders zegt, klinkt het echter allemaal erg plausibel. In Henk, Ingrid en Alexander doet Pechtold een goede poging om de dialoog aan te gaan met de kiezer en uit te leggen dat de wereld soms net iets anders in elkaar zit dan de grootste mond ons wil laten geloven. Het is daarmee een leuk, leesbaar en niet al te diepgaand boek geworden dat echt wel aan het denken zet. Met Henk, Ingrid en Alexander is de kans echter groot dat Pechtold alleen het publiek bereikt dat hij niet hoeft te overtuigen. Laten we hopen dat hij nog heel veel andere podia vindt om zijn geluid te laten horen.

We wachten af

Het is alweer bijna drie maanden geleden dat we een nieuwe Tweede Kamer kozen, en nog steeds hebben we geen nieuwe regering. Voor zover de eerste belofte die Rutte niet kan houden, hij wilde immers op 1 juli zijn eerste kabinet kunnen laten zien. En of de huidige besprekingen tot een stabiele regering zullen leiden? Er wordt gezegd dat we begin volgende week een akkoord kunnen verwachten, maar de steeds sterker wordende kritiek vanuit het CDA doet anders vermoeden. Uitspraken zoals die van Wilders op twitter kunnen niet behulpzaam zijn. Hij twitterde vanochtend dat hij de CDA-voorzitter maar een zeur vond. Het kan toch niet zo zijn dat het CDA dit allemaal maar laat gebeuren. Verhagen lijkt heel ver te willen gaan voor dit akkoord, maar ook hij zal toch ergens een grens moeten trekken. Als Wilders zich niet eens tijdens onderhandelingen kan gedragen, wat staat ons dan nog te wachten? Dit kabinet lijkt op voorhand al gedoemd te mislukken en het CDA lijkt een hoge prijs te gaan betalen. De vraag is wie er uiteindelijk gaat profiteren. We wachten maar weer af.

Formatiewatch

'De besprekingen zijn in woelig vaarwater, maar de kans is nog steeds groot dat de partijen er samen uit gaan komen'. Dat is het formatienieuws van de dag en daar moeten we het maar mee doen. 'Nog twee of drie weken onderhandelen', meldt een andere bron, maar waar dat nou op gebaseerd is, is me ook niet erg duidelijk. De besprekingen vinden plaats op geheime lokaties, of anders in ieder geval buiten bereik van camera's en/of andere pers. Ze vinden plaats ver weg van de gewone wereld, die intussen niet stilstaat. In die gewone wereld beginnen de negatieve geluiden over de te vormen regering hand over hand toe te nemen. Een gedeelte van de CDA aanhang laat steeds duidelijker horen dat ze zich niet in een samenwerking met de PVV kunnen vinden. Dit deel wordt hier steeds vaker in gesteund door oude CDA prominenten en zoekt nadrukkelijk de pers. Verhagen geeft naar buiten de indruk hier niet door beinvloed te worden of verontrust door te raken, maar dat het rommelt binnen het CDA is niet te ontkennen. Is hier een afsplitsing in de maak? De afstand tussen de CDA-top en de afdelingen in het land lijkt groter en groter te worden. Verhagen doet alsof er niets aan de hand is, maar zal op den duur toch onder ogen moeten zien dat de partij onder zijn handen verkruimelt. Wellicht is hij in de veronderstelling dat dit vanzelf goed komt als er eenmaal geregeerd wordt. Mij geeft hij het gevoel de feeling met zijn achterban volledig kwijt te zijn. En dan is daar nog Geert Wilders die, onderhandelingen of niet, van zich laat horen in de Ground Zero moskee discussie. Die discussie wordt inmiddels wereldwijd gevoerd en wordt door Wilders aangegrepen om zijn anti-Islam standpunten meer kracht bij te zetten. Dat het niet om een moskee gaat, maar om een cultureel centrum met gebedsruimte, en dat de afstand hiervan tot Ground Zero net zo groot is als van de Dam naar de Herengracht lijkt Wilders niet te deren. Dat hij midden in onderhandelingen zit waarin zijn standpunten over de Islam weleens gevoelig zouden kunnen liggen deert hem blijkbaar evenmin. Sterker nog, hij geeft er Nederland een voorproefje mee van wat we kunnen verwachten als de PVV mee gaat bepalen in een gedoogrol. Wilders blijft doen wat hij wil, blijft zeggen wat hij wil en brengt zijn beoogde partners al in verlegenheid voordat er een akkoord is. Het enige wat voor Wilders pleit is dat hij hierin eerlijk en duidelijk is. Verhagen en Rutte zijn inmiddels angstvallig stil. Als dat net zo bepalend is van wat we kunnen gaan verwachten van de komende regering, dan stemt mij dat niet vrolijk. De spagaat waarin Nederland zich gemanouvreerd heeft na de laatste verkiezingen lijkt een noodzakelijk kwaad tot gevolg te hebben: als Wilders nu buitenspel zou komen te staan zou de PVV alleen maar verder doorgroeien en zou er na volgende verkiezingen helemaal een onhoudbare situatie ontstaan, dus zal hij voorlopig mee moeten blijven doen. Alleen dan is er een goede kans dat Nederland uiteindelijk weer bij zinnen komt en er hopelijk een groep politici opstaat die "gewoon" het land wil regeren, naar beste kunnen, en uit volle overtuiging. Al dit gedoe, ik voel me niet vertegenwoordigd en ben het meer dan zat.

Paars, grijs, bruin

Tot grote teleurstelling van velen zijn de onderhandelingen over Paars+ alweer enige weken gestaakt. Zoals het er nu naar uitziet gaat een Paars+ samenstelling niet gebeuren. Minstens zoveel mensen waren blij met deze ontwikkeling. Zij geloven dat Nederland toe is aan een regering zonder de PvdA. Een middenkabinet, ook wel grijs genoemd, kwam niet eens meer op tafel omdat de PvdA hier geen heil in zag en ziet. En toen waren we dus weer terug bij af: een rechts kabinet met VVD-CDA en PVV. Al voor de verkiezingen zagen we hoe Wilders zich liet inspireren door de gang van zaken in Denemarken. De Dansk Folkeparti met vergelijkbare ideeën als de PVV, een sociaal-economisch linkse agenda gecombineerd met een sociaal-cultureel rechtse agenda, geeft daar gedoogsteun aan de zittende regering. Het lijkt erop dat Wilders dit voorbeeld wil volgen in Nederland en dat we dus een minderheidsregering krijgen van CDA-VVD met gedoogsteun van de PVV. Op deze manier hoeft de PVV geen politiek risico te nemen, denk hierbij aan potentieel blunderende PVV ministers, maar kan wel enorm veel invloed pakken. Het grote argument blijft maar dat we 1 1/2 miljoen kiezers (PVV-stemmers) niet mogen negeren, maar in de praktijk betekent dit dat alle GroenLinks, D66, SP en PvdA kiezers buitenspel staan en dat zijn er heel wat meer. Tegelijkertijd mag het CDA, de partij die de grootste klappen heeft gehad weer op het pluche kruipen. Partijen lijken gegijzeld te worden door hun achterban en door vreemde opiniepeilingen die helemaal niet relevant zijn op dit moment. De verslaggeving is ondertussen minimaal, alles speelt zich af achter gesloten deuren. Als dit het resultaat wordt van de verkiezingen van 2010 kan ik niet anders zijn dan diep teleurgesteld. Politici zouden toch juist de mensen moeten zijn die boven hun eigen ego uitstijgen en het spel niet de overhand moeten laten nemen. Professionaliteit, idealen en transparantie lijken verder te zoeken dan ooit. En zo krijgen we straks misschien een regering die niemand echt wilde, behalve Wilders dan.

Van Oranje naar Paars-plus

Terwijl Nederland al weken in de ban is van Oranje, is het op het Paars-plus front angstvallig stil. Af en toe bereikt een kort bericht de nieuwsbulletins, maar veel meer dan 'onderhandelaars eten samen ijs' lijkt er niet te melden te zijn. De betrokken politici houden in alle opzichten hun mond. Op een persconferentie werd zelfs een twitterstilte aangekondigd met de voor de gelegenheid gecreeerde term 'ontwitteren'. Het debat dat over de informatie werd gevoerd had verandering kunnen brengen, maar bleek weinig constructief. Wilders nam de positie in van de buitenspel gezette partij en was hier niet vanaf te brengen. Hij reageerde niet op uitnodigingen van CDA en/of VVD, maar koos ervoor kost wat kost zijn vooraf opgestelde verongelijkte betoog voort te zetten. De kans om nog wat te veranderen aan het proces liet hij hiermee bewust lopen, tot onbegrip van de overige partijen. De beschuldiging dat Verhagen verantwoordelijk zou zijn voor een eventueel te vormen Paars-plus kabinet, volgens Wilders een ramp voor het land, was door de openingen die Rutte en Verhagen aan Wilders gaven volledig misplaatst en alweer achterhaald. Het verhaal van Verhagen over zijn eerdere weigering om aan te sluiten bij onderhandelingen was overigens uiterst zwak. VVD en CDA draaien zich in allerlei bochten en lijken zich drukker te maken om de steun van de achterban en de komende Statenverkiezingen, dan om het besturen van het land. Hiermee spelen ze D66, GroenLinks en PvdA in de kaart, want die stellen een Paars-plus kabinet boven alles. Als de media de aandacht dadelijk weer op Den Haag richt dan zal het weleens kunnen zijn dat we al bijna een kabinet blijken te hebben.

De verrassing die geen verrassing is

Ondanks talloze peilingen, meningen van experts en voorspellingen van iedereen die er maar een beetje verstand van meende te hebben was de uitslag van de verkiezingen voor velen toch nog een verrassing. De VVD klapte een behoorlijk stuk terug ten opzichte van de peilingen, de PvdA kwam evengoed nog gevaarlijk dichtbij de toppositie en de PVV pakte meer zwevende stemmen dan iemand aan had zien komen. Hiermee werd de PVV, ondanks de monsterzege van de VVD, de grote winnaar van de verkiezingen. Maar hoe verrassend was dit nou echt? Het was bekend dat er nog veel zwevende kiezers waren en het was bekend dat de PVV hier al eerder van had kunnen profiteren. Dat veel Haagse politici in hun kennissenkring geen PVV-kiezers hebben, dit geldt voor velen overigens, wil niet zeggen dat ze er niet zijn. Op de een of andere manier leek het weer niet tot Den Haag door te dringen dat er veel mensen zijn die zich aangesproken voelen door de PVV en deze partij werkelijk een partij is geworden die niet genegeerd kan worden. Het CDA en de VVD hielden de PVV enkel dichtbij om kiezers van de rechterflank aan te trekken en de beide achterbannen leken dit te accepteren. Nu een dergelijke samenwerking daadwerkelijk recht lijkt te gaan doen aan de verkiezingsuitslag en dus een reële optie is, begint de achterban van zowel het CDA als de VVD alsnog te morren. Dat is toch niet wat ze wilden. Rutte spreekt van een buitengewoon complexe situatie door een buitengewoon complexe verkiezingsuitslag en lijkt zich op deze manier vooral te excuseren voor de coalitieoptie met de PVV. Ook hij spreekt erover alsof hij met een verrassing te maken heeft en neemt er geen enkele verantwoordelijkheid voor. Als de uitslag dichter bij de peilingen had gelegen was de situatie echter niet minder complex geweest en had de PVV ook al een serieuze onderhandelingspartner moeten zijn. Ondertussen loopt Wilders zelfverzekerd en goedgehumeurd over het Binnenhof. Hij is vast van plan om mee te gaan regeren en zal er alles aan doen om dit te bereiken. Hij heeft zijn AOW-standpunt al bespreekbaar verklaard en zegt zich zo 'constructief mogelijk' op te stellen. Overigens hoor ik geen enkele PVV-stemmer met een coalitievoorkeur of zelfs maar een mening hierover. De PVV-stemmer heeft een middelvinger opgestoken tegen de zittende politici om zich vervolgens weer terug te trekken achter voordeuren en vitrages, de rest van het land vooralsnog in verwarring achterlatend.

Verkiezingsdag

De afgelopen dagen kon je geen zender langs zonder met een lijsttrekker geconfronteerd te worden. Ook op Twitter was het goed raak: hashtags als #nosdebat en #1vdebat stonden urenlang in de wereld trendlijstjes als meest getwitterde termen. Dat Amerika grotendeels net aan de middag begint als wij de debatten hebben speelt daar natuurlijk een rol in, maar toch. De verkiezingen bepaalden de media, en de media bepaalden misschien ook wel de verkiezingen. De lijsttrekkers hopten van het ene naar het andere programma, De wereld draait door maakte alleen nog meer verkiezingsuitzendingen en er waren talloze debatten. Echt spannend werden die debatten niet. Er was buitensporig veel aandacht voor Cohens gestotter, Wilders mocht af en toe even zijn oneliners spuien en Rutte werd consequent uitgeroepen tot beste debater, wat meer over de rest zei dan over hem. Verder veel complimenten voor Halsema, maar het lijkt erop dat zij meer fans dan kiezers heeft. Roemer verraste in positieve zin. Eigenlijk verwachtte van te voren niemand echt wat van deze 'slager op zijn trouwdag', zoals hij door een onwetende Slotervaart bewoner in de Metro werd genoemd. Hij bleek een fijne, frisse wind na de gepassioneerde maar tenenkrommende Agnes Kant. Balkenende mopperde met name dat hij onvoldoende gewaardeerd werd voor zijn werk in de afgelopen acht jaar, daarbij vergetend dat men hem vooral associeert met gevallen kabinetten. Pechtold was in interviews erg sterk omdat hij daar zijn boodschap goed neer kon zetten, maar bleef onvoldoende zichtbaar in de debatten. Hierdoor sloeg hij nog weleens aan het schreeuwen, iets wat hem niet aantrekkelijker maakte, hoe sterk inhoudelijk ook. Persoonlijk vond ik de "ouderwetse" debatten het leukst, zoals het noorddebat en de debatten in het Lagerhuis. Deze waren fijn van sfeer zodat er in verhouding wat minder met oneliners gesmeten werd en de politici wat meer ontspannen en spontaner werden. De grote debatten zoals die op RTL en van de NOS waren wat stroef en gespannen. Hierdoor kwam er weinig diepgang en bepaald geen vuurwerk, al was de uitspraak 'U lacht zo lief' van Balkenende er natuurlijk wel eentje die de geschiedenis in zal gaan. Verreweg het leukste debat was het Jeugdjournaaldebat. De vragen van de kinderen waren behoorlijk onbevangen, de politici losjes en de sfeer prettig. In het slotdebat van de NOS leken de lijsttrekkers misschien nog wel vermoeider dan de kijkers. Er kwam weinig nieuws en de passie was behoorlijk ver te zoeken. Het is mooi geweest, de campagne is voorbij en het is nu wachten op wat het gaat worden. Opvallend is dat veel kiezer in hun voorspelling de PvdA nog een goede kans geven om even groot als de VVD te worden of misschien zelfs wel groter. Het wordt dus ongelofelijk spannend vanavond.

Beslist de kiezer?

In de debatten van de afgelopen week komt steeds vaker het woord 'breekpunt' terug. Steeds vaker wordt er dus door lijsttrekkers gezegd wat ze niet willen in termen van samenwerking, maar wat ze wel willen na 9 juni blijft veelal onduidelijk. Nederland is nog steeds een coalitieland en er zal dus na 9 juni samengewerkt moeten worden door 2,3 of misschien wel 4 verschillende partijen. Een breekpunt benoemen gaat dus betekenen dat een partij of nu al zegt zich niet aan te sluiten bij een een coalitie die haaks staat op hun breekpunt, of dat de kiezers nu al voor de gek gehouden worden door iets voorgespiegeld te krijgen waaraan partijen zich toch niet houden. Alle partijen beloven nu van alles, maar de praktijk is dat deze ideeën alleen bestaan in hun verkiezingsprogramma. Er is geen partij die zijn verkiezingsprogramma volledig uit kan en zal voeren, want er is geen partij die een absolute meerderheid zal behalen of zelfs maar in de buurt hiervan zal komen. De coalitie waarin een partij terecht komt bepaalt dus in grote mate in welke richting hun plannen bijgesteld moeten worden om samen te kunnen regeren. Ik erger me dan ook aan de wazigheid die politici laten bestaan omtrent hun coalitievoorkeuren. De uitspraak 'de kiezer beslist' is een wassen neus, omdat zelfs de partij die wint in principe zijn plannen aan moet passen aan een andere, voor de kiezer niet te bepalen, partij of in het uiterste geval in de oppositie kan belanden. De kiezer wordt nu bijna gedwongen om tactisch te gaan stemmen, inplaats van te stemmen op de partij waarmee ze werkelijk de meeste affiniteit heeft. Een stem op de SP kan bijvoorbeeld heel sympathiek zijn, maar als de PvdA niet voldoende stemmen krijgt om de grootste te worden, zal de VVD een rechts kabinet kunnen willen vormen en draagt je linkse stem dus bij aan een rechts kabinet.. Hoe staan de zaken er voor als we af mogen gaan op de afgelopen debatten:
- CDA gaat waarschijnlijk niet de grootste worden en flirt ernstig met de VVD. Zet zich af tegen PvdA.
- PvdA lijkt vooralsnog te lijden onder de matige debattechnieken van Cohen en de rommelige campagne. Geen coalitievoorkeur gehoord, hoopt nog steeds de touwtjes in handen te krijgen.
- VVD gedraagt zich alsof ze op eenzame hoogte staan. Benoemt een nieuw paars als uiterst onwaarschijnlijk, maar pakt de handreiking van het CDA ook niet aan
- D66 is volgens mij de enige partij die duidelijk een coalitievoorkeur uitgesproken heeft (hulde!): een paars+ kabinet. Daarnaast heeft Pechtold zijn voorkeur uitsproken voor Cohen als premier, gedurfd en eerlijk.
- GroenLinks wil het liefst een linkse coalitie, maar heb ik niet in horen gaan op reële opties
- PVV moeilijke partner, heeft net als CDA hypotheekrenteaftrek als breekpunt benoemd en lijkt zo alleen te passen in een uiterst rechts kabinet
- SP zo links mogelijk, uiteraard, maar lijkt zich al geschikt te hebben in een rol in de oppositie
- CU zet zich opvallend hard af tegen het CDA en kiest daardoor nu al voor een rol in de oppositie
De Politiek app geeft je de mogelijkheid om naar aanleiding van verschillende peilingen simpel uit te rekenen welke combinatie een meerderheid op zal leveren. Hoe betrouwbaar deze peilingen zijn valt natuurlijk te bezien. Het uitspreken van een coalitievoorkeur zou niet alleen eerlijk zijn naar de kiezer, het zou ook inhoudelijk wat toe kunnen voegen aan het debat. Nu gaat het vooral over de debatkwaliteiten van de verschillende lijsttrekkers, hun oneliners en hun eventuele blunders. Een nationale bekvechtcompetitie noemde Maarten van Rossem het laatste lijsttrekkersdebat. Leuk wellicht om naar te kijken en om over te praten, maar je bestuurt er geen land mee. Onder het mom 'laat de kiezer beslissen op 9 juni' wordt de werkelijke richting straks weer uitgezet op een geheime lokatie ergens in het land achter gesloten deuren. Wat gaat het dus worden: kiezen vanuit overtuiging of vanuit tactische overwegingen? Ik vind het moeilijk.

Radio1 Lijsttrekkersdebat

Het lijsttrekkersdebat van radio 1 is berucht geworden in de vorige verkiezingen, omdat Balkenende daar zijn beroemde uitspraak richting Wouter Bos deed: u draait en u bent niet eerlijk. Deze uitspraak was overigens volstrekt niet spontaan, maar van te voren klaargezet door volgens mij Jack de Vries. Jack is niet meer en Balkenende wist op mij in dit debat geen indruk te maken. Het hielp ook niet dat hij in de tweede debatsronde bij de kleine partijen geplaatst werd: Balkenende in debat met Verdonk en Roeme is natuurlijk voor niemand erg interessant. Hij probeerde er nog wat van te maken door Verdonk om haar mening te vragen, maar ik weet niet eens meer waar dat over ging of wat haar antwoord was; het was volstrekt oninteressant. Wel interessant was het debat tussen Cohen en Rutte over veiligheid en integratie. Wat een heerlijke keuze om dit zonder Verdonk en zonder Wilders, die niet aanwezig was, en hun simplistische one-liners te doen. Rutte nam echter deze rol over en ging op de populistische toer. Hij viel Cohen hard aan op zijn veiligheids- en integratiebeleid in Amsterdam, iets wat op mij nogal plat en irreeel overkwam. Het werd echter onder de luisteraars/kijkers meer toegejuicht dan afgewezen als ik op de reacties op Twitter af mag gaan, en Ruttes opmars lijkt vooralsnog niet te stoppen. Er leek overigens een groot verschil in de beleving van het debat te zijn tussen de mensen die slechts luisterden en de mensen die meekeken via internet of politiek24. Bij de luisteraars leek Rutte het beter te doen met zijn stevige en dominante uitspraken. Cohen kwam bij kijkers over het algemeen beter uit de bus dan bij de luisteraars. Zijn rustige uitstraling werd door velen als positief ervaren, maar die kon hij op de radio blijkbaar onvoldoende overbrengen. Pechtold en Halsema gingen veel inhoudelijker te werk en kwamen weer eens tot de conclusie dat ze veel raakvlakken hadden. In campagnetijd is dat niet zo spannend en er werd wat honend op gereageerd, maar uiteindelijk is dat wel waar het om gaat. Het land moet immers geregeerd worden, zoals Pechtold meerdere malen aangaf. Op het einde van het debat probeerde hij bij zijn collega-lijsttrekkers nog uitspraken te ontlokken over voorkeurcoalities, maar dit lukte niet. De kiezer beslist op 9 juni was het antwoord, maar we weten allemaal dat dat niet zo gaat werken. Overigens was het Balkenende die als enige het nieuws haalde met een uitspraak: hij verklaarde de hypotheekrenteaftrek als breekpunt bij coalitievormingen.

Filmpjes

De campagnes zijn eindelijk echt begonnen en we worden aan alle kanten overspoeld met lijsttrekkers die zich van hun beste kant laten zien. Met de komst van Twitter en YouTube is de ouderwetse 'zendtijd voor politieke partijen' achterhaald geraakt: partijen kunnen hun kiezers via woord en beeld zo vaak bereiken als ze maar willen. Deze overdaad maakt echter ook kritisch en selectief. De partijen zullen met boeiende, professionele filmpjes moeten komen willen mensen er langer dan 30 seconden naar kijken, of überhaupt al op klikken. Het campagnefilmpje van Rita Verdonk is nu al legendarisch. Met hilarisch slechte filmpjes krijg je wellicht nog steeds de meeste aandacht, de vraag is of dat bevorderlijk is voor de campagne. Inmiddels al bijna 280.000 (!) bekeken:



De PvdA kiest voor de persoonlijke aanpak. De persoon van Job Cohen staat volledig centraal. We zien zijn leven, zijn prestaties, zijn visie. Het is een aanpak die mij wel aanspreekt, al verdwijnt hierdoor de partij wel wat naar de achtergrond. Cohen lijkt meer en meer zijn stempel te drukken op de campagne en op het PvdA-beleid. Het is meer dan een verkiezingstruc: al meerdere keren nam Cohen bedoeld of onbedoeld afstand van PvdA-standpunten. Hij lijkt hiermee zijn invloed binnen de partij in rap tempo uit te breiden. Een bewuste keuze denk ik, maar ook een risico. De andere partijen zien de speelruimte die dit geeft en springen hier aan alle kanten op in. Een stem voor de PvdA is een stem voor Job Cohen, de PvdA is hier in ieder geval heel duidelijk in.



De persoonlijke aanpak van de PvdA roept helaas een persoonlijke aanval op van de PVV. Geert Wilders pakt Cohen op zijn bekende wijze aan: theedrinken en de boel bij elkaar houden worden als voorbeelden van slappe knieën politiek opgevoerd. Wilders beperkt zich ook nu weer tot de immigratie- en integratieproblematiek. In een tijd waarin mensen zich met name zorgen maken over de economie en hun eigen portemonnee lijkt Wilders het gevoel met de burger waar hij zo graag voor op wil komen kwijt te raken. Inspelen op angstgevoelens blijft echter een beproefde methode om stemmen te trekken, en dit spotje maakt zondermeer meer indruk dan het roeien samen met Fleur Agema in een eerder nogal lachwekkend filmpje. Het blijft echter een populistisch verhaal, niks nieuws van Wilders:



Later meer campagnefilmpjes..

Waarom is de burger boos?

In dit zeer goed getimede boek vertelt Maarten van Rossem over het hedendaags populisme. De grote kracht van Maarten van Rossem is om orde aan te brengen in complexiteit, om zaken uit te leggen op een voor iedereen begrijpelijke manier. Hij wekt hierbij vaak de schijn objectief te zijn, of in ieder geval vanuit dusdanig veel kennis en inzicht te schrijven dat er sprake is van waarheid. Dat zou storend kunnen zijn, ware het niet dat ik graag luister naar Maarten van Rossems waarheid, hoe gekleurd soms ook. In dit boek beschrijft hij hoe populisme werkt, onder andere door de betekenis die de LPF heeft gehad in de geschiedenis van de Nederlandse politiek aan te geven en te beschrijven welke plaats deze beweging innam. Hij gaat hierbij in op de rol van Pim Fortuyn en geeft een overzicht van de gebeurtenissen rond de verkiezingen van 2002 om vervolgens een link te leggen met het hedendaagse politieke landschap. Het fijne aan Maarten van Rossem vind ik dat hij de zaken zo heerlijk kan relativeren. Hij is ook nooit bang om een enigszins controversieel standpunt in te nemen. In Waarom is de burger boos? geeft van Rossem een duidelijke visie op wat er gebeurt in Nederland aan de rechterzijde van het politieke spectrum. Volgens van Rossem bevindt 20% van de kiezer zich in deze hoek, iets wat overeen komt met het aantal kiezers dat eerst op de LPF stemde en wat nu richting Wilders neigt. Deze mensen gaan niet radicaal veranderen van levensvisie, de vraag is slechts welke partij hierbij aan wil sluiten. De VVD is in de loop der jaren de grip op deze groep grotendeels verloren, door gematigd beleid en een gematigd politiek leider als Mark Rutte. Deze maakt af en toe wel wat boksbewegingen naar rechts, maar weet de rechterkant niet terug te winnen. Zo bezien lijkt de opdracht voor de VVD simpel: beweeg, met beleid, naar rechts en neem zo Wilders de wind uit de zeilen. Van Rossem verwoordt hierbij ook scherp wat de wisselwerking is tussen het bewegen van de economie en de behoefte van de kiezer. De een zal hierop sterker reageren dan de ander, maar reageren doen we allemaal, inclusief de politiek zelf. Het meest prettige aan de boeken van Maarten van Rossem vind ik dat alles uiteindelijk wel mee blijkt te vallen. Hij zet in perspectief, relativeert en legt uit, dit alles op zijn gebruikelijke mopperige toon. Waarom is de burger boos? is een lekker en toegankelijk boek, zeer goed getimed en voegt absoluut iets toe.