Borgen

De afgelopen drie weken stond ons volledige televisieschema in het teken van de Deense serie Borgen. We zagen twee seizoenen, in totaal twintig uur, van wat misschien wel één van de meest hoogstaande en meeslepende series ooit zal blijken te zijn. Alles draait om Birgitte Nyborg, leider van de Middenpartij, die vrij onverwacht minister president van Denemarken wordt. De problemen waar ze vervolgens tegenaan loopt zijn voor Nederlanders ook heel herkenbaar: kleine partijen die dwarsliggen, machtsgrepen in de coalitie, profilering in de pers en de enorme tol die het politieke bestaan eist. Zo idealistisch als Birgitte begint aan haar avontuur, zo door de wol geverfd is ze twee seizoenen later. Regelmatig schoot het door mijn hoofd dat dit het verhaal van Femke Halsema had kunnen zijn, had zij partijleider geweest van een iets grotere partij. De overeenkomsten tussen de vrouwen zijn groot: charismatisch, intelligent, betrokken, idealistisch en beiden zijn politieke dieren. Hoe verder we echter in de serie kwamen, hoe meer ik me bedacht dat het misschien wel goed is dat dit Halsema bespaard is gebleven. Politieke macht houdt uiteindelijk niemand helemaal zuiver en eist meer dan goed voor iemand is. In twee seizoenen ziet Nyborg haar huwelijk stranden, haar beste vriend een beroerte krijgen en haar dochter psychiatrisch patient worden. Daarnaast doet ze compromissen waar ze vroeger niet eens over na had willen denken. Het doet mij dus niet dromen over een politieke carriere, maar het is wel prachtige, prachtige televisie van hoge kwaliteit. In maart 2013 volgt het derde, en voor zover het er nu uitziet meteen ook laatste seizoen. Een Amerikaanse remake schijnt ook in de maak te zijn.

Verkiezingsdag

De afgelopen dagen kon je geen zender langs zonder met een lijsttrekker geconfronteerd te worden. Ook op Twitter was het goed raak: hashtags als #nosdebat en #1vdebat stonden urenlang in de wereld trendlijstjes als meest getwitterde termen. Dat Amerika grotendeels net aan de middag begint als wij de debatten hebben speelt daar natuurlijk een rol in, maar toch. De verkiezingen bepaalden de media, en de media bepaalden misschien ook wel de verkiezingen. De lijsttrekkers hopten van het ene naar het andere programma, De wereld draait door maakte alleen nog meer verkiezingsuitzendingen en er waren talloze debatten. Echt spannend werden die debatten niet. Er was buitensporig veel aandacht voor Cohens gestotter, Wilders mocht af en toe even zijn oneliners spuien en Rutte werd consequent uitgeroepen tot beste debater, wat meer over de rest zei dan over hem. Verder veel complimenten voor Halsema, maar het lijkt erop dat zij meer fans dan kiezers heeft. Roemer verraste in positieve zin. Eigenlijk verwachtte van te voren niemand echt wat van deze 'slager op zijn trouwdag', zoals hij door een onwetende Slotervaart bewoner in de Metro werd genoemd. Hij bleek een fijne, frisse wind na de gepassioneerde maar tenenkrommende Agnes Kant. Balkenende mopperde met name dat hij onvoldoende gewaardeerd werd voor zijn werk in de afgelopen acht jaar, daarbij vergetend dat men hem vooral associeert met gevallen kabinetten. Pechtold was in interviews erg sterk omdat hij daar zijn boodschap goed neer kon zetten, maar bleef onvoldoende zichtbaar in de debatten. Hierdoor sloeg hij nog weleens aan het schreeuwen, iets wat hem niet aantrekkelijker maakte, hoe sterk inhoudelijk ook. Persoonlijk vond ik de "ouderwetse" debatten het leukst, zoals het noorddebat en de debatten in het Lagerhuis. Deze waren fijn van sfeer zodat er in verhouding wat minder met oneliners gesmeten werd en de politici wat meer ontspannen en spontaner werden. De grote debatten zoals die op RTL en van de NOS waren wat stroef en gespannen. Hierdoor kwam er weinig diepgang en bepaald geen vuurwerk, al was de uitspraak 'U lacht zo lief' van Balkenende er natuurlijk wel eentje die de geschiedenis in zal gaan. Verreweg het leukste debat was het Jeugdjournaaldebat. De vragen van de kinderen waren behoorlijk onbevangen, de politici losjes en de sfeer prettig. In het slotdebat van de NOS leken de lijsttrekkers misschien nog wel vermoeider dan de kijkers. Er kwam weinig nieuws en de passie was behoorlijk ver te zoeken. Het is mooi geweest, de campagne is voorbij en het is nu wachten op wat het gaat worden. Opvallend is dat veel kiezer in hun voorspelling de PvdA nog een goede kans geven om even groot als de VVD te worden of misschien zelfs wel groter. Het wordt dus ongelofelijk spannend vanavond.

Beslist de kiezer?

In de debatten van de afgelopen week komt steeds vaker het woord 'breekpunt' terug. Steeds vaker wordt er dus door lijsttrekkers gezegd wat ze niet willen in termen van samenwerking, maar wat ze wel willen na 9 juni blijft veelal onduidelijk. Nederland is nog steeds een coalitieland en er zal dus na 9 juni samengewerkt moeten worden door 2,3 of misschien wel 4 verschillende partijen. Een breekpunt benoemen gaat dus betekenen dat een partij of nu al zegt zich niet aan te sluiten bij een een coalitie die haaks staat op hun breekpunt, of dat de kiezers nu al voor de gek gehouden worden door iets voorgespiegeld te krijgen waaraan partijen zich toch niet houden. Alle partijen beloven nu van alles, maar de praktijk is dat deze ideeën alleen bestaan in hun verkiezingsprogramma. Er is geen partij die zijn verkiezingsprogramma volledig uit kan en zal voeren, want er is geen partij die een absolute meerderheid zal behalen of zelfs maar in de buurt hiervan zal komen. De coalitie waarin een partij terecht komt bepaalt dus in grote mate in welke richting hun plannen bijgesteld moeten worden om samen te kunnen regeren. Ik erger me dan ook aan de wazigheid die politici laten bestaan omtrent hun coalitievoorkeuren. De uitspraak 'de kiezer beslist' is een wassen neus, omdat zelfs de partij die wint in principe zijn plannen aan moet passen aan een andere, voor de kiezer niet te bepalen, partij of in het uiterste geval in de oppositie kan belanden. De kiezer wordt nu bijna gedwongen om tactisch te gaan stemmen, inplaats van te stemmen op de partij waarmee ze werkelijk de meeste affiniteit heeft. Een stem op de SP kan bijvoorbeeld heel sympathiek zijn, maar als de PvdA niet voldoende stemmen krijgt om de grootste te worden, zal de VVD een rechts kabinet kunnen willen vormen en draagt je linkse stem dus bij aan een rechts kabinet.. Hoe staan de zaken er voor als we af mogen gaan op de afgelopen debatten:
- CDA gaat waarschijnlijk niet de grootste worden en flirt ernstig met de VVD. Zet zich af tegen PvdA.
- PvdA lijkt vooralsnog te lijden onder de matige debattechnieken van Cohen en de rommelige campagne. Geen coalitievoorkeur gehoord, hoopt nog steeds de touwtjes in handen te krijgen.
- VVD gedraagt zich alsof ze op eenzame hoogte staan. Benoemt een nieuw paars als uiterst onwaarschijnlijk, maar pakt de handreiking van het CDA ook niet aan
- D66 is volgens mij de enige partij die duidelijk een coalitievoorkeur uitgesproken heeft (hulde!): een paars+ kabinet. Daarnaast heeft Pechtold zijn voorkeur uitsproken voor Cohen als premier, gedurfd en eerlijk.
- GroenLinks wil het liefst een linkse coalitie, maar heb ik niet in horen gaan op reële opties
- PVV moeilijke partner, heeft net als CDA hypotheekrenteaftrek als breekpunt benoemd en lijkt zo alleen te passen in een uiterst rechts kabinet
- SP zo links mogelijk, uiteraard, maar lijkt zich al geschikt te hebben in een rol in de oppositie
- CU zet zich opvallend hard af tegen het CDA en kiest daardoor nu al voor een rol in de oppositie
De Politiek app geeft je de mogelijkheid om naar aanleiding van verschillende peilingen simpel uit te rekenen welke combinatie een meerderheid op zal leveren. Hoe betrouwbaar deze peilingen zijn valt natuurlijk te bezien. Het uitspreken van een coalitievoorkeur zou niet alleen eerlijk zijn naar de kiezer, het zou ook inhoudelijk wat toe kunnen voegen aan het debat. Nu gaat het vooral over de debatkwaliteiten van de verschillende lijsttrekkers, hun oneliners en hun eventuele blunders. Een nationale bekvechtcompetitie noemde Maarten van Rossem het laatste lijsttrekkersdebat. Leuk wellicht om naar te kijken en om over te praten, maar je bestuurt er geen land mee. Onder het mom 'laat de kiezer beslissen op 9 juni' wordt de werkelijke richting straks weer uitgezet op een geheime lokatie ergens in het land achter gesloten deuren. Wat gaat het dus worden: kiezen vanuit overtuiging of vanuit tactische overwegingen? Ik vind het moeilijk.

Radio1 Lijsttrekkersdebat

Het lijsttrekkersdebat van radio 1 is berucht geworden in de vorige verkiezingen, omdat Balkenende daar zijn beroemde uitspraak richting Wouter Bos deed: u draait en u bent niet eerlijk. Deze uitspraak was overigens volstrekt niet spontaan, maar van te voren klaargezet door volgens mij Jack de Vries. Jack is niet meer en Balkenende wist op mij in dit debat geen indruk te maken. Het hielp ook niet dat hij in de tweede debatsronde bij de kleine partijen geplaatst werd: Balkenende in debat met Verdonk en Roeme is natuurlijk voor niemand erg interessant. Hij probeerde er nog wat van te maken door Verdonk om haar mening te vragen, maar ik weet niet eens meer waar dat over ging of wat haar antwoord was; het was volstrekt oninteressant. Wel interessant was het debat tussen Cohen en Rutte over veiligheid en integratie. Wat een heerlijke keuze om dit zonder Verdonk en zonder Wilders, die niet aanwezig was, en hun simplistische one-liners te doen. Rutte nam echter deze rol over en ging op de populistische toer. Hij viel Cohen hard aan op zijn veiligheids- en integratiebeleid in Amsterdam, iets wat op mij nogal plat en irreeel overkwam. Het werd echter onder de luisteraars/kijkers meer toegejuicht dan afgewezen als ik op de reacties op Twitter af mag gaan, en Ruttes opmars lijkt vooralsnog niet te stoppen. Er leek overigens een groot verschil in de beleving van het debat te zijn tussen de mensen die slechts luisterden en de mensen die meekeken via internet of politiek24. Bij de luisteraars leek Rutte het beter te doen met zijn stevige en dominante uitspraken. Cohen kwam bij kijkers over het algemeen beter uit de bus dan bij de luisteraars. Zijn rustige uitstraling werd door velen als positief ervaren, maar die kon hij op de radio blijkbaar onvoldoende overbrengen. Pechtold en Halsema gingen veel inhoudelijker te werk en kwamen weer eens tot de conclusie dat ze veel raakvlakken hadden. In campagnetijd is dat niet zo spannend en er werd wat honend op gereageerd, maar uiteindelijk is dat wel waar het om gaat. Het land moet immers geregeerd worden, zoals Pechtold meerdere malen aangaf. Op het einde van het debat probeerde hij bij zijn collega-lijsttrekkers nog uitspraken te ontlokken over voorkeurcoalities, maar dit lukte niet. De kiezer beslist op 9 juni was het antwoord, maar we weten allemaal dat dat niet zo gaat werken. Overigens was het Balkenende die als enige het nieuws haalde met een uitspraak: hij verklaarde de hypotheekrenteaftrek als breekpunt bij coalitievormingen.

Binnenhof

Dat het blad Binnenhof commotie zou veroorzaken was al zeker voordat er maar één letter geschreven was. Niet alleen omdat een roddelblad volledig gewijd aan politici in Nederland tot nu toe ongehoord is, maar vooral omdat een blad als HP/De Tijd zich hiermee bezig ging houden. De kritiek is dan ook over het algemeen vernietigend. Schande, schande, roept weldenkend Nederland, terwijl juist dit weldenkend Nederland volgens mij beter had moeten weten. Natuurlijk is Binnenhof op het eerste gezicht een roddelblad dat de grenzen van het fatsoen opzoekt of daar overheen gaat. De makers lijken een blad te hebben gemaakt dat in het rijtje schandaalbladen past dat we vooral van uit het buitenland kennen. Schreeuwend, meer foto's dan tekst en nauwelijks echte onthullingen. Als je jezelf beperkt door er zo naar te kijken dan mis je volgens mij echter waar het om gaat. Binnenhof is volgens mij vooral een spannend experiment waarin zogenaamd lage en hoge cultuur elkaar raken. Voor de gemiddelde HP/De Tijd lezer voelt dit ongemakkelijk, het schuurt omdat het niet direct te plaatsen is. Het laat zien dat de grens tussen satire en serieus ogende verslaggeving flinterdun is en voor iedereen op een ander niveau ligt. Het feit dat zoveel mensen het blad zo serieus nemen illustreert dit maar al te goed. Als er een grote sticker met 'satire' op had gestaan hadden veel mensen er wellicht beter mee uit de voeten gekund, alles lijkt tegenwoordig gelabeled te moeten worden. Het siert HP/De Tijd dat ze dit nou juist niet hebben gedaan. Het is een interessant en provocerend project geworden waarvan we er te weinig zien in Nederland, dus daarvoor alle lof. Dat wil niet zeggen dat ik geen kanttekeningen heb. Het missen van de Jack de Vries-affaire is ongelukkig en lijkt me aangeven waar het dit blad aan ontbroken heeft. Er is meer energie gaan zitten in het idee op zich en het uiterlijk dan aan het relevant maken van de inhoud. De huizenreeks is op zich leuk, zeker met het oog op de rol van de hypotheekrenteaftrek in de campagne. Voor de rest is het toch wel veel oud nieuws. Er moet toch meer te melden zijn geweest dan dit. Zo wordt de volstrekt irrelevante Philomena Bijlhout in twee verschillende artikelen genoemd met een grote foto: niet nodig en oninteressant. Femke Halsema wordt onevenredig hard aangepakt, ondanks of misschien juist omdat zij meewerkte aan HP/De Tijd als columnist. Na het verschijnen van Binnenhof heeft zij laten weten zich uit het colofon van HP/De Tijd te laten verwijderen. Jammer, maar wel een begrijpelijke reactie. Binnenhof is in het geval van Halsema over de schreef gegaan, foto's van de kinderen van politici publiceren is ook in mijn ogen niet oke. Toch is Binnenhof vooral een goed gemaakte grap, een provocatie die te waarderen valt.

Wat een toestand

Het bericht van de buitenechtelijke relatie van Jack de Vries was gisteren groot nieuws. De foto van een rokende Femke Halsema op de cover van het eenmalige roddelblad Binnenhof was opeens nauwelijks interessant, voor zover het dat überhaupt zou zijn geweest. Ook de beelden van een taart etende Balkenende die met een aantal Hyvesvrienden zijn verjaardag vierde kregen amper aandacht. Alle pijlen waren gericht op Jack de Vries, die in een persbericht de problemen toegaf en direct een stap terug deed als boegbeeld van de CDA-campagne. Het is een genante toestand waar uiteraard uitgebreid om gegrinnikt wordt. Het CDA staat immers bekend om het normen en waarden debat en deze affaire kon bijna niet op een slechter moment in de publiciteit komen. Het verbaast me dat een mediastrateeg als de Vries dit niet heeft zien aankomen of kunnen regisseren. Hij had het natuurlijk in de eerste plaats al niet moeten laten gebeuren, maar hij moet toch geweten hebben dat dit niet alleen zijn gezin zou treffen, maar ook zijn partij en de campagne. Het getuigt van een naïeve overmoed of zelfs arrogantie te denken dat dit buiten de publiciteit zou blijven. Balkenende en Verhagen reageerden gisteren beiden vrij flauwtjes op alle commotie en benadrukten dat het om een privéaangelegenheid ging. Wellicht gaan binnenskamers de ramen er wel uit en kopen ze slechts tijd in de media. Mij geeft het echter geen vertrouwen dat mensen die zo de mond vol hebben van normen en waarden en in hoge mate willen bepalen hoe er in Nederland geleefd wordt, een dergelijke affaire in hun eigen kring onder het tapijt willen vegen of in ieder geval willen bagatelliseren naar buiten toe. Juist van het CDA verwacht ik een zware veroordeling van dergelijk gedrag. Het alternatief van de nu gegeven reactie zou dan ook zijn het publiekelijk aan de schandpaal nagelen van de Vries. Ik weet echter niet of het effect daarvan zoveel beter zal zijn. Ik zou het persoonlijk misschien beter vinden, maar ik ben geen potentiële CDA-kiezer, ook niet als de Vries nu gedumpt zou worden. Het ironische is dat degene die het CDA door dit soort toestanden heen zou kunnen helpen, juist het lijdend voorwerp is geworden. Het CDA verliest dus op meerdere fronten. Op hoeveel fronten zal de komende peiling uit moeten wijzen.

Halsema vs Van Dam in DWDD

Gisteravond zagen we Femke Halsema en oud gediende Marcel van Dam samen in De Wereld Draait Door. Als het de bedoeling was om Femke Halsema fris, intelligent en positief naar voren te laten komen, dan is dit zeker gelukt. Dat is namelijk automatisch het effect als je haar naast de zure, negatieve Marcel van Dam zet. Marcel van Dam kwam, zoals gewoonlijk, zijn ongenoegen uiten over het huidige politieke klimaat. Zo maakte hij om aan te geven hoe ondemocratisch het er in de Nederlandse partijen aan toe gaat een vergelijking met de gang van zaken in Noord-Korea. Volstrekt overtrokken natuurlijk en hopelijk vooral bedoeld om de zaak aan te dikken. Voor Halsema echter een uitstekende gelegenheid om duidelijk en intelligent haar visie op het stelsel te geven en aan te tonen dat GroenLinks wel degelijk democratisch is. Halsema was in haar verschijning en argumenten een dusdanig groot contrast met van Dam dat het niet anders kon, dan dat zij hier prima uit de verf kwam. Je zou het bijna manipulatief kunnen noemen van DWDD, al is mij niet bekend dat dit programma belang heeft bij het duwen van GroenLinks. Het is wel een uitstekend voorbeeld van hoe de media beeldvorming kunnen beïnvloeden. Vaak wordt deze aanname onder het mom van persvrijheid aan de kant geschoven, maar dat de media invloed hebben en daarmee ook een verantwoordelijkheid lijkt mij niet te ontkennen. In dit geval was het niet bijster kwalijk. Halsema kan immers uitstekend voor zichzelf zorgen en heeft geen hulp nodig om goed over te komen. We hebben echter nog flink wat weken campagne te gaan. Het is afwachten hoeveel invloed de media hierin gaan hebben, bewust of onbewust.

Twitterend richting verkiezingen

Al maanden ben ik trouw volger op Twitter van Alexander Pechtold, maar al maanden is het oorverdovend stil van zijn kant. Onvermoeibaar blijven mensen wel tweets plaatsen op @apechtold, maar of het gelezen wordt is onduidelijk. Deze week besloot Pechtold de stilte te doorbreken en zich weer te voegen bij zijn fanatiek twitterende collega's. Dit leverde uiteraard veel, terechte, opmerkingen op over de link tussen het oppakken van het twitteren en de komende verkiezingen. Hierdoor lijkt het (nog) niet volledig oprecht, voor zover dat een voorwaarde is trouwens. Persoonlijk denk ik dat de kracht van Twitter nog door veel mensen onderschat wordt. Het is een platform waarop veel informatie uitgewisseld wordt, maar ook een waarop mensen gelijkwaardiger zijn dan op welk platform ook. Niets is laagdrempeliger dan Twitter, zonder dat dit volgens mij, vervelende uitwassen tot gevolg heeft. Femke Halsema is hier een uitstekend voorbeeld van. Zij deelt professionele meningen over actuele zaken, waar je op kunt reageren en waar zij vervolgens vaak op terug reageert. Daarnaast deelt ze even gemakkelijk wat persoonlijke zaken, die haar heel eigen en oprecht over laten komen. De grenzen hierin bewaakt ze als een natuurtalent. Ik vind haar echt een voorbeeld van hoe een politicus met dit medium om zou moeten gaan. De fanatiek twitterende CDA-ers, lees: Maxim Verhagen en Jan Kees de Jager, willen nog weleens de bocht uitvliegen. Zij zijn iets minder bedreven in het wat zeg ik wel en wat zeg ik niet. Met alle gevolgen van dien, hoewel ik persoonlijk die relletjes wel vermakelijk vind. Wie het ook goed doen op Twitter zijn trouwens Pechtolds partijgenoten Sophie in 't Veld en Marietje Schaake. Ik hoop vooral dat Pechtold serieus met dit medium om zal gaan en zich bewust is van de kracht die het kan hebben. Al moeten we het natuurlijk niet overdrijven: hele volksstammen doen niets met Twitter en gaan dat ook niet doen. De hele media-aanpak rond de verkiezingen roept in ieder geval meer dan ooit om professionaliteit en authenticiteit en ik hoop echt dat dat is wat we gaan zien de komende maanden.